Σας προειδοποιώ ότι θα διαπράξω μιαν ατιμία, ενώ θα μιλώ για τον Νίκολας Νεγκροπόντε. Θα κτίσω ένα ψέμα ανάμεσα σε αλήθειες. Το ψέμα μου θα το πιστέψετε, επειδή ακριβώς θα βρίσκεται ανάμεσα σε αλήθειες, επειδή θα είναι μόνον ένα κι επειδή αυτό που είναι ψέμα για τον Νεγκροπόντε αποτελεί πικρή αλήθεια για άλλους σπουδαίους Ελληνοαμερικανούς. Αρχίζω και... φυλαχθείτε!

Ο φορητός υπολογιστής των φτωχών παιδιών σχεδιάστηκε να κοστίζει μόλις εκατό δολάρια. Στο πλάι του ενσωματώνει χειρολαβή, για να παράγει ο ίδιος ο ενδεής κάτοχός του, περιστρέφοντάς την, τον ηλεκτρισμό που απαιτεί η λειτουργία του. Στον πλανήτη, ένα στα δύο παιδιά δεν έχει ηλεκτρικό ρεύμα στο σπίτι του.

Ο ομογενής, αλλά κατά Καβάφην «βγαλμένος (αποκομμένος) από τον ελληνισμό», Νίκολας Νεγκροπόντε επινόησε και παρουσίασε το laptop των φτωχών στον Κόφι  Ανάν. Ο τότε γενικός γραμματέας του ΟΗΕ δεν ηλεκτρίστηκε. Αναμενόμενο. Όταν δεν συγκινείσαι από στρατιωτικές εισβολές, όπως η τουρκική στην Κύπρο, θα ηλεκτριστείς από ένα μηχάνημα που μπορούν πλέον να το αγοράσουν και οι ψωριάρηδες;

Ωστόσο, ο Κόφι υπέγραψε ένα μνημόνιο συνεργασίας με τον Νικόλα μας, αφεντικό του περίφημου Media Lab, στο διάσημο MIT, και πρόεδρο της οργάνωσης Ένας Υπολογιστής Για Κάθε Παιδί. Ο Κόφι ήθελε να βγάλει καλό όνομα την ώρα που τον έβγαζαν από τη θέση του. Την ευκαιρία που του πρόσφερε ο Νεγκροπόντε την άδραξε σαν Greek golden boy που υπερασπίζεται τη φτωχολογιά για να αυξήσει τις καταθέσεις του στην Ελβετία.

Ο Μπιλ Γκέιτς εναντιώθηκε στο laptop των φτωχών. Ο σχεδιασμός του φθηνού υπολογιστή αποτελεί βαθύτερο χριστιανικό μάθημα που αυτός ο ζάπλουτος φουκαράς αδυνατεί να αφομοιώσει. Προτιμά εκείνο της πριγκιπικής φιλανθρωπίας, κατά την οποία ο «ανώτερος» δίνει στον «κατώτερο», χωρίς ο ίδιος να κατεβαίνει στο χαμηλό επίπεδο του δυστυχισμένου, δηλαδή χωρίς ο ίδιος να γίνεται «κατώτερος».

Έτσι, μία πόρνη που επιδίωκε την άγρα περισσότερων πελατών, για να αγοράσει στο παιδί της τα ακριβά προϊόντα της Microsoft, ακούει τώρα το αφεντικό της καλής εταιρίας να δηλώνει ότι θα την ελαφρώσει από τα βάσανά της και από τις αμαρτίες της. Πρακτικά τούτο σημαίνει ότι η εκδιδόμενη μητέρα μπορεί να μειώσει τον αριθμό των πελατών της από δέκα σε εννέα ημερησίως, διότι το φιλανθρωπικό σωματείο του ιδρυτή της Microsoft θα καλύψει το αντίτιμο της αγοραίας συνουσίας που αφαιρείται. Aλλά πάλι καλά: Νιώθει την ανάγκη να δίνει, έστω κι έτσι. Μέγα είναι και τούτο. Δίνοντας, μπορεί να καταλάβει πώς και από ποιους έλαβε.

Ο φθηνός υπολογιστής παράγεται στην Κίνα. Οι πρώτες παραγγελίες, δέκα εκατομμύρια τεμάχια, άρχισαν να παραδίδονται τον Φεβρουάριο του 2007 σε χώρες όπως η Βραζιλία, η Ταϊλάνδη, η Νιγηρία και η ίδια η Κίνα. Έρχονται τα πάνω κάτω στις τιμές. Αν πράγματι αγαπούσε τον Μαρξ και ήθελε να διασώσει τον μαρξισμό-λενινισμό, ο Στάλιν θα ανέθετε στον Μπέρια να δολοφονήσει τον Νεγκροπόντε. Ο λόγος είναι απλός και τον αντλούμε από τη βαρβαρότητα της παιδικής εργασίας στον Τρίτο Κόσμο. Κοιτάζοντας πεντάχρονα κορμάκια να μεταφέρουν π. χ. υλικά οικοδομών, ρωτούμε:

καιρό ακόμη στους ώμους των παιδιών, αλλά χωρίς τον υπολογιστή, χωρίς την απότομη μετάβαση στην επόμενη κοινωνική  φάση, θα πλάκωναν παντοτινά τη ζωή τους. Τώρα, είναι βέβαιο ότι η πρόοδος θα τις πετάξει από επάνω τους και θα τις κατευθύνει εναντίον των εξουσιαστών τους. Με άλλα λόγια, κίνητρο της δολοφονίας θα ήταν να μην προλάβει ο Νεγκροπόντε να αποδείξει ότι η φτώχεια και η αμάθεια εξαλείφονται με τρόπους που δεν είναι μαρξιστικοί-λενινιστικοί.

Ο εκατονταδόλαρος υπολογιστής (εκατό υπολόγιζαν, περισσότερα βγήκαν) θα διανέμεται στα παιδιά μαζί με τα σχολικά βιβλία… σαν ένα από αυτά! Θα περιέχει όλα τα σχολικά βιβλία κάθε μαθητή συν πολλά βοηθήματα και θα χωρά άνετα στο σχολικό σακίδιο. Τούτο ταιριάζει στους παιδικούς ώμους, όχι οι πέτρες.

Ο Νίκολας έβαλε τα γυαλιά στον Μπιλ. Με τη λάμψη της πράξης του, του είπε: «Αντί να κερδοσκοπείς σε βαθμό που να μην ξέρεις πια τι να τα κάνεις τα κέρδη σου, εσύ πρώτος όφειλες να δημιουργήσεις τον φθηνό υπολογιστή». Είναι αθέμιτη η κερδοσκοπία; Όχι, βέβαια. Όμως, τι αποδείχθηκε όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση τιμώρησε τη Microsoft για κατάχρηση της κυρίαρχης θέσης της στην αγορά;

Ότι ο Μπιλ, που, ως φιλάνθρωπος, δημιουργεί στον κόσμο εικόνα ηθικής ανωτερότητας, έκανε λαδιές που ούτε το ανεκτικότατο εμπορικό δίκαιο συγχωρεί. Την ίδια γνώμη έχει το Εφετείο των ΗΠΑ.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση τον απείλησε με πρόστιμο τριών εκατομμυρίων ευρώ ημερησίως, για να τερματίσει τον αθέμιτο ανταγωνισμό του.

Ο Ιησούς συγχώρησε τον Ζακχαίο, όταν ο φοροεισπράκτορας αυτός των Ρωμαίων κατακτητών  είπε ότι δίνει στους φτωχούς τη μισή περιουσία του. Ο Μπιλ ίσως δίνει περισσότερα, αλλά δεν έχει το ηθικό μεγαλείο του Ζακχαίου. Ο τελώνης πρόσθεσε κάτι που παραλείπει  ο Μπιλ: Ζήτησε συγγνώμη απ’ όσους αδίκησε κι επέστρεψε στους αδικημένους τετραπλάσια απ’ όσα τους πήρε. Τούτο ακριβώς αγωνίστηκε δικαστικά να αποφύγει ο Μπιλ.

Τεχνολογία και ψυχή

Πόσο κάνει ένα σουβλάκι;  Είναι εκπληκτικό ότι ο υπολογιστής κόστους μερικών δεκάδων σουβλακίων έχει τη δυνατότητα ασύρματης σύνδεσης με το Internet. Διαθέτει δυο κεραιούλες, με τις οποίες τα παιδιά μιας γειτονιάς σε ακτίνα 600 μέτρων μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους και να ταξιδεύουν συντροφιά στο Διαδίκτυο.

Το να δίνεις πρόσβαση στην ηλεκτρονική σε παιδιά που υποσιτίζονται και που την άθλια γωνιά τους φωτίζει λάμπα πετρελαίου αποτελεί αληθινή επανάσταση, και μάλιστα επανάσταση που ενώνει την ψυχή με την τεχνολογία ή την καρδιά με την τεχνολογία. Ναι, ο Νίκολας εμφύτευσε καρδιά στο computer. Τη δική του καρδιά. Εγκαινίασε την καρδιοχειρουργική σ’ έναν τομέα που την είχε απελπιστικά ανάγκη. Η αρνητική αντίδραση του Γκέιτς υποδηλώνει ότι η Αμερική δεν έπρεπε να ξεκινήσει παρόμοια επανάσταση. Αν ο Τζον, ο αδελφός του Νίκολας Νεγκροπόντε, δεν ηγεμόνευε στα μυστικά δωμάτια, αν δεν ήταν διευθυντής των Εθνικών Υπηρεσιών Πληροφοριών της υπερδύναμης και κατόπιν αναπληρωτής υπουργός των Εξωτερικών της, αμφιβάλλουμε αν τον άφηναν να παρουσιάσει το δημιούργημά του στην ανοιχτή αγορά. Σκεφθείτε ότι η πρώτη χώρα που το αγόρασε είναι η Λιβύη.

Μυθολογούμε; Το εύχομαι, διότι εκείνο που με ελκύει στον Νεγκροπόντε και παραδίδομαι, αδυνατώ να του αντισταθώ, είναι ότι επιβάλλει την ειρηνική επανάστασή του υπέρ των φτωχών, χωρίς ο ίδιος προσωπικά να διαθέτει πολιτική εξουσία. Τα δύο αδέλφια, Νίκολας και Τζον, πήραν δρόμους διαφορετικούς. Ποιος έφθασε τελικά στη γη της επαγγελίας;

«Τι με νοιάζει εμένα το laptop των φτωχών;» είναι το ερώτημα κάποιων που ευημερούν. «Εγώ αγόρασα στο παιδί μου υπολογιστή των 1.500 ευρώ». Μη δυσφορείτε που το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο εξελληνίζει, προσαρμόζει στο εκπαιδευτικό σύστημά μας, το λογισμικό του υπολογιστή των φτωχών. Μη σκεφθείτε ότι δεν ανήκουμε στην Αφρική. Στη χρήση υπολογιστών στα σχολεία είμαστε οι προτελευταίοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

O Nίκολας Νεγκροπόντε έρχεται αρωγός των φτωχών. Βοηθάς εκείνους που έχουν ανάγκη, διότι είσαι το πλάσμα που λέγεται άνθρωπος, όχι διότι είσαι αριστερός ή δεξιός ή κεντρώος. Βοηθήστε τον συνάνθρωπο, «τον άλλον», τον ξένο, τον μακρινό, όχι μόνον τον πλησίον, και γράψτε στα παλιά σας υποδήματα αυτούς τους χαρακτηρισμούς μαζί με όσους τους εκστομίζουν. Ο Νεγκροπόντε απέδειξε ότι, προκειμένου να βοηθήσεις, το σχήμα αριστερά – δεξιά και κάθε παρόμοια αντίθεση δεν έχει σημασία παρά για τους ανόητους ψηφοθήρες, οι οποίοι μας πουλούν ακριβά την ανοησία τους. Τούτο είναι που του θαυμάζω περισσότερο.

Νέος Κολόμβος, άλλο ταξίδι…

Τα τσακάλια της αγοράς ομολογούν δημοσίως ότι ο «εκατονταδόλαρος» υπολογιστής θα αναδειχθεί στον πλέον ευπώλητο στον κόσμο, όταν παραχθεί μαζικά στην Ταϊβάν. Η Intel και η Microsoft, γίγαντες του είδους, σπαζοκεφαλιάζουν πώς θα αντεπιτεθούν. Η Intel ανέπτυξε ήδη laptop 400 δολαρίων, που απευθύνεται στους δασκάλους αντί για τους μαθητές.

Ο Νεγκροπόντε διαμαρτύρεται: «Εξαντλείτε όλη την προσοχή σας στο computer. Είναι ωσάν να προσέχετε μόνο το πλοίο του Κολόμβου και όχι το πού πηγαίνει αυτό. Πρέπει να θυμάστε ότι το εγχείρημα αφορά την Παιδεία».

Σωστά. Το πλοίο του Νικόλα παρακάμπτει τουλάχιστον μισόν αιώνα υστέρησης του Τρίτου Κόσμου και φθάνει τώρα στα χέρια των πλέον περιφρονημένων μαθητών του πλανήτη. Πηγαίνει να εγκατασταθεί στα πιο στερημένα σχολεία της Γης. Φέρνει σε κοκαλιάρικα παιδιά, που δεν έχουν καθαρό νερό, τα σύγχρονα εκπαιδευτικά εργαλεία των συνομηλίκων τους του πλούσιου Βορρά. Χωρίς τον Νίκο μας, τούτα τα εργαλεία δεν θα άγγιζαν τη ζωή τους.

Το πλοίο του Νικόλα είναι η καλή και προωθημένη Αμερική, η οποία εξάγεται στα πιο καθυστερημένα μέρη του κόσμου. Αν αφαιρέσετε μύθους και θρύλους που προσκολλήθηκαν στην ιστορία και αν προσθέσετε αλήθειες που αποκολλήθηκαν από αυτήν (δεν είναι μόνον η γενοκτονία Ινδιάνων), ο Νεγκροπόντε αποτελεί για την ανθρωπότητα σπουδαιότερο κεφάλαιο από εκείνο που έγραψε ο Κολόμβος. Ο ίδιος θα έχει αντίρρηση σε τούτο, αλλά πρέπει να του ζητήσουμε να προσέξει λιγάκι, εκτός από το πού πήγαινε το πλοίο του Κολόμβου, και το γιατί πήγαινε εκεί. Στο «γιατί» ο δικός μας είναι καλύτερος από τον Κολόμβο. Πηγαίνει για να βοηθήσει, όχι για να λεηλατήσει, να βιάσει και να εξανδραποδίσει.

Αν ο Νικόλας δεν ήταν Ποσειδωνιάτης, «βγαλμένος (αποκομμένος) από τον ελληνισμό», θα θυμόταν το πλοίο του Οδυσσέα και την Ιθάκη, όχι του Κολόμβου και την Αμερική. Αλλά, από την άλλη πλευρά, σκέπτομαι πως δεν μπορεί να είναι αποκομμένος από τον ελληνισμό κάποιος που απέδειξε ότι θα ήταν άριστος ναύτης στο πλοίο του πολυμήχανου Θιακού. Στις δηλώσεις του ο άνθρωπος αυτός μνημονεύει τον Κολόμβο και το πλοίο του, το οποίο κατευθύνθηκε στην Αμερική, αλλά επιβαίνει σε άλλο πλοίο με άλλον πλοίαρχο και άλλη πορεία. Ο Νίκολας είναι ένας Οδυσσέας που επιστρέφει στους Κύκλωπες και στους Λαιστρυγόνες, για να τους βοηθήσει. Ο Τρίτος Κόσμος είναι η Ιθάκη του.

Μιλάει Ελληνικά. Μου είπαν ότι, μιλώντας τα, κάνει τα πιο γλυκά λάθη του κόσμου. Γλυκά, διότι η προσπάθειά του να τα χρησιμοποιήσει και η αφοβία του να λαθεύει, αρκεί να τα μάθει, είναι κοσμήματα πολύτιμα εμπρός στα faux bijou ορισμένων καθηγητών μας της φιλολογίας.

Είναι Χιώτης. Ο πατέρας του Δημήτρης διατηρούσε με τον Μιχάλη Περρατικό φιλία που συνεχίζουν τα τέκνα και τα εγγόνια τους. Έχει σπίτι στην Πάτμο και το έχει για να πηγαίνει εκεί τακτικά και αθόρυβα (τόσο αθόρυβα που το «χωριό» της Αθήνας δεν έχει ακόμη μαζικά πληροφορηθεί ότι στην Πάτμο έγινε η πρώτη πιλοτική δοκιμή του WiFi, δηλαδή του ασύρματου Internet).

Ο Νίκολας Νεγκροπόντε έχει ελληνικό διαβατήριο. Αν αμφισβήτησα την ελληνικότητά του, διαπράττοντας φοβερή ατιμία, εκστομίζοντας άθλιο ψέμα, το έκανα διότι τον αγάπησα και θέλω να του εμπνεύσω τον φόβο της απώλειάς της. Τον θέλω δικό μας, δηλαδή όλου του κόσμου, Έλληνα οικουμενικό…

Εμφύτευσε καρδιά στον υπολογιστή. Τη δική του καρδιά…

Ο Νεγκροπόντε διαμαρτύρεται: «Εξαντλείτε όλη την προσοχή σας στο computer. Είναι ωσάν να προσέχετε μόνο το πλοίο του Κολόμβου και όχι το πού αυτό πηγαίνει. Πρέπει να θυμάστε ότι το εγχείρημα αφορά την Παιδεία». 

Σωστά. Το πλοίο του Νικόλα παρακάμπτει τουλάχιστον μισόν αιώνα υστέρησης του Τρίτου Κόσμου και φθάνει τώρα στους πλέον περιφρονημένους μαθητές του πλανήτη. Φέρνει σε κοκαλιάρικα παιδιά, που δεν έχουν ηλεκτρικό φως ούτε καθαρό νερό, τα σύγχρονα εκπαιδευτικά εργαλεία των συνομηλίκων τους του πλούσιου Βορρά. Χωρίς τον Νίκο μας, τούτα τα εργαλεία δεν θα άγγιζαν τη ζωή τους.

Στη διεύθυνση laptop.org  θα συναντήσετε την οργάνωση “Ένας Υπολογιστής Για Κάθε παιδί”. Μπορείτε να εργαστείτε γι’ αυτήν ως εθελοντής ή να δωρίσετε έναν νεγκροπόντιο υπολογιστή σ’ ένα παιδί του Τρίτου Κόσμου. Μαζί με τα έξοδα αποστολής, στοιχίζει 200 δολάρια. Λιγότερα δεν γίνεται, αν θέλουμε το laptop να διασχίσει χωμάτινους δρόμους και να φθάσει στην καλύβα ενός παιδιού που ζει στον κόσμο μας, αλλά ταυτόχρονα βρίσκεται σ’ έναν κόσμο που δεν έχει σχέση με τον δικό μας.

Ποσειδωνιάται

Ποσειδωνιάταις τοις εν τω Τυρρηνικώ κόλπω το μεν εξ αρχής Έλλησιν ούσιν εκβαρβαρώσθαι Τυρρηνοίς ή Ρωμαίοις γεγονόσι και την τε φωνήν μεταβεβληκέναι, τα τε πολλά των επιτηδευμάτων, άγειν δε μιαν τινα αυτούς των εορτών των Ελλήνων έτι και νυν, εν η συνιόντες αναμιμνήσκονται των αρχαίων ονομάτων τε και νομίμων, απολοφυράμενοι προς αλλήλους και δακρύσαντες απέρχονται.

                                                            ΑΘΗΝΑΙΟΣ

Την γλώσσα την ελληνική οι Ποσειδωνιάται

εξέχασαν τόσους αιώνας ανακατευμένοι

με Τυρρηνούς, και με Λατίνους, κι' άλλους ξένους.

Το μόνο που τους έμενε προγονικό

ήταν μια ελληνική γιορτή, με τελετές ωραίες,

με λύρες και με αυλούς, με αγώνας και στεφάνους.

Κ' είχαν συνήθειο προς το τέλος της γιορτής

τα παλαιά τους έθιμα να διηγούνται,

και τα ελληνικά ονόματα να ξαναλένε,

που μόλις πια τα καταλάμβαναν ολίγοι.

Και πάντα μελαγχολικά τελείων' η γιορτή τους.

Γιατί θυμούνταν που κι' αυτοί ήσαν Έλληνες-

Ιταλιώται έναν καιρό κι' αυτοί·

και τώρα πώς εξέπεσαν, πώς έγιναν,

να ζουν και να ομιλούν βαρβαρικά

βγαλμένοι -ω συμφορά!- απ' τον ελληνισμό.

                                                                                               Κωνσταντίνος Π. Καβάφης